Trước tình trạng phương thức mua tạm trữ lúa gạo hiện nay bộc lộ nhiều hạn chế khiến lợi nhuận của nông dân không được đảm bảo, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN&PTNT) đã đưa ra dự thảo về quy chế thu mua tạm trữ lúa gạo mới theo hướng hỗ trợ trực tiếp cho hộ nông dân thay vì thông qua doanh nghiệp như hiện nay.

Ngày 3-8, Bộ NN&PTNT đã có cuộc họp bàn lấy ý kiến các bên liên quan về dự thảo đề án “Quy chế mua tạm trữ thóc gạo hỗ trợ trực tiếp cho hộ nông dân trồng lúa”.

Theo đề án này, vụ đông xuân, khối lượng tạm trữ là 1 triệu tấn quy gạo được triển khai vào tháng 2 và tháng 3 hàng năm. Vụ hè thu, khối lượng tạm trữ 1 – 1,5 triệu tấn quy gạo được triển khai vào các tháng 7, 8, 9 hàng năm. Thời gian tạm trữ là 3 tháng kể từ thời điểm được vay vốn tạm trữ.

Đề án nêu ra ba hình thức tạm trữ: Thứ nhất là hộ nông dân tạm trữ tại nhà, tại cơ sở sản xuất của mình nhưng thấp nhất là 5 tấn/hộ; Thứ hai là hộ nông dân tạm trữ tại kho doanh nghiệp có cánh đồng mẫu lớn hoặc các doanh nghiệp kinh doanh thóc gạo được chỉ định; Thứ ba doanh nghiệp trực tiếp mua thóc gạo của nông dân trồng lúa thông qua hợp đồng ký với các tổ hợp tác, hợp tác xã hoặc với hộ nông dân.

Đề án cũng đưa ra cơ chế hỗ trợ tài chính của Nhà nước khi tạm trữ; theo đó, nông dân và doanh nghiệp được vay 100% vốn của số lượng thóc tạm trữ với đơn giá bình quân chung cho toàn vùng ĐBSCL do Bộ Tài chính quy định từng thời kỳ và Nhà nước hỗ trợ 100% lãi suất vay ngân hàng cho hộ nông dân, doanh nghiệp tạm trữ.

Để được hưởng chính sách hỗ trợ này, doanh nghiệp phải dùng tài sản thế chấp ngân hàng kèm theo thủ tục; nông dân tạm trữ tại nhà phải có phiếu xác nhận của chính quyền địa phương cấp xã; nông dân tạm trữ tại kho doanh nghiệp phải có phiếu xác nhận của doanh nghiệp; doanh nghiệp tạm trữ phải có hợp đồng mua thóc gạo trực tiếp với nông dân và có xác nhận của địa phương.

Bình luận về đề án này, ông Phạm Văn Bảy, Phó chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), khối lượng tạm trữ chỉ chiếm một lượng nhỏ trong tổng sản lượng lúa hàng hóa, nên tạm trữ sẽ không ảnh hưởng nhiều tới giá lúa gạo. Ví dụ sản lượng gạo hàng hóa năm nay dự kiến là 7,2 triệu tấn thì tạm trữ cao lắm cũng chỉ là 2 đến 2,5 triệu tấn. Quyết định đến giá lúa là yếu tố có xuất khẩu được hay không và xuất với giá nào, trong khi điều này lại phụ thuộc vào tình hình thế giới.

Ngoài ra, theo ông Bảy, nông dân tạm trữ tại nhà không lớn nên hình thức này không cần thiết. Trong khi đó, hình thức doanh nghiệp cho dân gửi kho vẫn còn quá mới với Việt Nam. Nông dân không dám giao tài sản của mình cho doanh nghiệp, trong khi nhiều doanh nghiệp kinh doanh và xuất khẩu lúa gạo hiện nay làm ăn rất bát nháo. Chính vì vậy phương án này khi triển khai sẽ gặp nhiều khó khăn, cần xem xét thêm.

Đề án sẽ tiếp tục được tiến hành lấy ý kiến với VFA và các đơn vị liên quan vào thứ Ba tuần tới tại Kiên Giang.